XIII Andere vormen van gentechnologie

Naast het genetisch manipuleren zijn er nog veel andere technieken die ook tot gentechnologie gerekend kunnen worden. Zo is DNA analyse, dat bijvoorbeeld door de politie gebruikt wordt om misdaden op te lossen, ook een voorbeeld van gentechnologie. Ook gentherapie, waarbij een menselijk gen bij een mens wordt ingebracht om te pogen een ziekte op te lossen is gentechnologie. Een nog weer andere vorm van gentechnologie is het maken van “knock-out” muizen, om de functie van een gen te ontdekken. Hierbij wordt in een muizenembryo een gen verwijderd en dan wordt gekeken of en hoe anders de muis is geworden vergeleken met een “normale” muis. Er bestaan dus allerlei verschillende technieken en methoden om met DNA te werken die allen onder de noemer gentechnologie vallen. Sommige van die technieken roepen heel veel vragen en weerstand op, anderen minder.
Afbakening
Micro-organismen
Voedingsindustrie
Medicijnen
Gentherapie

Afbakening

De voornaamste toepassings- en onderzoeksgebieden van gentechnologie zijn op dit moment:

• Landbouw en voeding, ook wel groene gentech genoemd
• Medisch, ook wel rode gentech genoemd
• Industrieel, ook wel witte gentech genoemd
• Biologische wapens, oftewel het manipuleren van virussen en bacteriën voor oorlogsvoering

Op deze website richten wij ons vooral op de meest bediscussieerde vormen van gentechnologie: genetische manipulatie van landbouw- en voedselgewassen en genetische manipulatie van dieren. Dit is het voornaamste werkterrein van de bij deze website betrokken organisaties. Daarnaast zijn er echter ook nog andere gebieden waarop gentechnologie een belangrijke rol speelt. We laten deze hier kort de revue passeren.
top

Micro-organismen

In de voedingsindustrie worden veel hulpstoffen geproduceerd door bacteriën en andere micro-organismen. Deze worden in een toenemend aantal gevallen gemanipuleerd om zodoende bijvoorbeeld tot een hogere productie van een bepaalde stof te komen. Onderzoek en manipuleren van micro-organismen vindt op allerlei manieren en voor tal van doeleinden plaats met name in de voedingsindustrie, de landbouw, de farmaceutische en de chemische industrie. In de landbouw vindt onderzoek plaats naar het genetisch veranderen van bijv. bodembacteriën en in de VS is een gemanipuleerde bodembacterie commercieel op de markt.
top

De voedingsindustrie

In de voedingsindustrie wordt in toenemende mate gebruik gemaakt van genetisch gemanipuleerde micro-organismen bij het produceren van allerlei stoffen. Het gaat bij deze micro-organismen niet om ingrediënten, maar om hulpstoffen die niet in het eindproduct terechtkomen. Zo worden bijv. bacteriën aangepast om bepaalde enzymen in veel grotere hoeveelheden te produceren. Om de veiligheid van gentech voeding vast te stellen worden veel dierproeven gedaan.
top

Medische gentechnologie

Naast landbouw is het de medische sector waar gentechnologie het meest wordt toegepast en onderzocht. Toepassingen en onderzoek richten zich met name op:
-(nieuwe) medicijnen
-vaccins
-gentherapie

Medische gentech is meer geaccepteerd dan gentech in de landbouw. Het feit dat er naar medicijnen wordt gezocht die ziektes kunnen bestrijden maakt het minder controversieel. Toch zijn er zeker kritiekpunten te geven op medische gentech. Zo wordt het gebruik van dieren als medicijnfabriek bekritiseerd, zijn de medicijnen over het algemeen erg duur en kennen veel toepassingen nog te veel risico's.
In biomedisch (fundamenteel) onderzoek worden veel transgene (genetisch gemanipuleerde) dieren gemaakt en gebruikt. Jaarlijks gaat het dan om vele tienduizenden dieren. Om speciale transgene stammen in stand te houden worden er ook meer dan 100.000 dieren gedood vóór een proef. Deze zijn dan overbodig geworden.
top

Medicijnen

Voor het ontwikkelen van gentechmedicijnen wordt veel gebruik gemaakt van gemanipuleerde bacteriën of van dieren (koeien, varkens, schapen, geiten) waarbij dan in de melk een bepaalde stof wordt geproduceerd. Er is op bepaalde punten een raakvlak tussen het medische gentechonderzoek en landbouw.
Zo worden planten gemanipuleerd om stoffen te produceren die door de farmaceutische industrie worden gebruikt (bijv. anticonceptiemiddelen, groeihormonen). Deze farmaplanten worden door boeren geteeld.Een groot risico is dat deze planten in de voedingsketen terechtkomen. Ook wordt gewerkt aan het inbrengen van vaccins in o.a. banaan waarmee eetbare vaccins tot stand komen.
top

Gentherapie

Bij gentherapie wordt geprobeerd om ziektes op te lossen door het inbrengen van een gen die een bepaalde stof in het lichaam moet gaan aanmaken. Dit gen wordt ingebracht door middel van een vector waarvoor verschillende virussen worden gebruikt. Tot nu toe is er heel weinig resultaat geboekt met alle gentherapie-experimenten. Wel zijn er een aantal risico's naar boven gekomen. Zo blijkt het virusmateriaal via ontlasting en lichaamsvochten gedurende een zekere periode na de behandeling vrij te komen. Een ander risico is dat het ingebrachte gen op een plek in het genoom terechtkomt waardoor het ontstaan van bijv. kanker wordt gestimuleerd. Bij een experiment in Frankrijk zijn twee patienten hierdoor overleden aan leukemie.
top