Eén plant, die in één land officieel maar één jaar is geteeld. Negen jaar geleden. En toch veroorzaakt die alweer genetische contaminatie van levensmiddelen. Op 8 september heeft de Duitse overheid de andere EU landen geïnformeerd dat zij niet-toegelaten genetisch gemodificeerde vlas heeft gevonden in een lading die via België uit Canada kwam (RASFF 2009.1171). De vlas (FP967/CDC, Triffid) is herbicide-tolerant -tegen een andere herbiciden dan de twee die over het algemeen in gg-gewassen gebruikt worden- en het heeft een antibiotica-resistentie-gen als marker.
Het GM-contaminatie-register geeft aan dat de vlas in 1998 in Canada was toegelaten voor commerciële teelt. Die toelating is alleen in 2000 echt gebruik gemaakt. In 2001 waren er nog 40 boeren die vlaszaad produceerden, maar dat zaad werd vernietigd toen het gg-vlas in 2001 weer verboden werd. De reden van het verbod was dat het Flax Council of Canada en de Saskatchewan Flax Development Commission de Canadese overheid ervan overtuigd hadden dat gg-vlas de export van alle vlas naar Europa, dus ook de conventionele, in gevaar brengt. Maar blijkbaar is de teelt toch ergens doorgegaan.
Duitse autoriteiten vonden bij 16 van 40 steekproeven uit granen en bak-producten van conventionele vlas verontreinigingen met deze gg-vlas. Biologische producten waren niet verontreinigd. In de volgende dagen nam Greenpeace Duitsland meer steekproeven en vond ook daar veel sporen van het gg-vlas. Vreemd genoeg heeft Duitsland wel bij het RAFSS systeem van de EU de besmette granen, bak-producten en voedsel met noten opgegeven maar er zijn geen meldingen uit andere landen. De vraag is of dat betekent dat er in anderen landen niets gevonden is, of dat er niet is getest.
Canada is wereldwijd de grootste producent en exporteur van vlas. Al voordat de verontreiniging was bevestigd, daalde de prijs voor Canadese vlas met meer dan 30 procent. Eens te meer geeft dit aan dat genetische contaminatie niet alleen voor de individuele boer een probleem is, maar schadelijk is voor de hele branche. Toen in 2006 de experimentele gg-rijst LL601 in de VS gevonden word, stortte ook de koers van rijst in. Achteraf moest het verantwoordelijke bedrijf Bayer ook een schadevergoeding betalen aan boeren bij wie geen genetische verontreiniging was gevonden.
De vlasverontreinigingen in Duitsland werden toevallig gevonden doordat de gg-vlas dezelfde antibiotica-resistentie (nptII) heeft als sommige andere gg-gewassen. Voor de rest is het de vraag of de verontreiniging ontdekt zou zijn omdat de vlas tegen een ander herbicide tolerant is dan andere ggo's. Omdat de vlas ooit toegelaten was, was er tenminste snel bekend om welk gg-vlas het gaat. Maar zo als bij eerdere gevallen is het duidelijk dat het risico van genetische contaminatie niet voorbij is als de teelt beeindigd is. Er is een database met gegevens van toegelaten gg-gewassen, maar ook van de gg-gewassen die alleen maar kort of experimenteel ergens geteeld zijn. En de autoriteiten moeten de geïmporteerde landbouwproducten vaker en systematischer testen, en de resultaten openbaar maken.
Update 1 Oktober: Ondertussen is de vondst van de gg-vlas in 16 landen gedocumenteerd worden.
Update 5 Oktober: De aantal landen met gecontamineerde vlas is op 28 gestegen. In het Europese Rapid Alert System for Food and Feed staan er negen meldingen over gg-vlas contaminatie.
Gevallen zijn bekend uit België, Canada, Kroatië, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Groot-Brittannië, Hongarije, IJsland, Italië, Korea, Luxemburg, Mauritius, Nederland, Noorwegen, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Sri Lanka, Singapore, Spanje, Thailand, Tsjechië, VS, Zweden en Zwitserland.