Corporate Europe Observatory, 7 november 2011 - In maart 2010 keurde de Europese Commissie de genetisch gemodificeerde aardappel Amflora van BASF goed voor verbouw in de Europese Unie. Corporate Europe Observatory (CEO) heeft de achtergronden van dit besluit onderzocht, waaronder het controversiële wetenschappelijke advies van de Europese Voedselveiligheid Autoriteit (EFSA) over het gebruik van antibioticum resistente markergenen. Op grond van regelgeving vastgesteld door de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling vond CEO dat meer dan de helft van leden van het panel voor genetisch gemodificeerde organismen (GGOs) van de EFSA te maken hadden met belangenverstrengeling. Hun advies, dat in strijd is met de richtlijnen van de WHO, droeg bij tot de goedkeuring van de GG-aardappel Amflora - en het is aannemelijk dat dit besluit zal leiden tot de goedkeuring van soortgelijke GG-gewassen in de nabije toekomst.
In juni 2009 keurden experts van de commissie voor genetisch gemodificeerde organismen (GGOs) van de EFSA het gebruik van een antibiotisch markergen voor GGOs goed. Dit controversiële besluit was voor de Europese Commissie (EC) reden om in maart 2010 het groene licht te geven voor de verbouw in de EU van de door BASF ontwikkelde genetisch gemodificeerde Amflora aardappel. Amflora wordt nu veredeld in open velden in Duitsland, Zweden en de Tsjechische Republiek, en twee andere GG-planten (beide katoengewassen ontwikkeld door Monsanto) bevatten hetzelfde antibiotische markergen en wachten op goedkeuring voor veredeling.
De Amflora aardappel bevat het nptII-gen, een markergen dat resistentie geeft voor de antibiotica neomycine en kanamycine. Er zijn zorgen dat deze antibioticaresistentie zou kunnen worden overgedragen van de aardappelcellen naar bacteriën die gevaarlijk zijn voor mensen. Zo'n overdracht zou de effectiviteit van deze antibiotica verminderen bij mensen.
De goedkeuring van de Amflora-aardappel was het resultaat van een hevige lobbyveldslag door BASF, waaronder een lawine van brieven aan de Commissie, dreigementen om de teelt naar buiten de EU te verplaatsen, en zelfs met gerechtelijke stappen tegen de Europese Commissie. In het rapport presenteert Corporate Europe Observatory (CEO) bevindingen die het oordeel van EFSA in 2009 zelfs nog controversiëler maken.
Ten eerste had meer dan de helft van de deskundigen in het GGO-panel van de EFSA, dat de goedkeuring tekende, volgens de regels van de OECD, te maken met belangenverstrengeling. Deze verstrengeling varieert van het ontvangen van onderzoeksbudgetten vanuit de biotechindustrie, lid of medewerker zijn van een pro-biotech gezelschap, tot het schrijven of recenseren van door de industrie gesponsorde publicaties. Sommige conflicterende belangen lagen in de sfeer van wetenschappelijk onderzoek, met panelleden die betrokken waren bij de ontwikkeling van transgene planten - waaronder aardappelen - met antibioticumresistente markergenen, waaronder het nptII in de Amflora-aardappel.
Ten tweede besloot de commissie dat neomycine en kanamycine antibiotica waren met "niet of nauwelijks therapeutische relevantie", hoewel geen van de commissieleden medische expert was op het gebied van antibioticagebruik in de geneeskunde. De WHO classificeerde deze antibiotica als "van kritiek belang" in 2005.
Het CEO-onderzoek toont aan dat de Nederlandse wetenschapper Harry Kuiper, voorzitter van het EFSA GGO-panel, nauwe banden had met de biotechindustrie en een sleutelrol speelde in de planning van dit in twijfel getrokken belangrijke wetenschappelijke advies. Het bekritiseerde EFSA-advies herbevestigde een oordeel van het GGO-panel uit april 2004, dat destijds een bijna volledige 'copy-paste' was van een 'recensie-document' gesponsord door ENTRANSFOOD. Dit is een controversieel en door de EU betaald onderzoeksproject, waarin de biotech industrie een voorname rol speelde. Om een of andere reden hechte het GGO-pabel in 2004 geen geloof aan deze recensie.
CEO vond dat (a) de auteurs van deze recensie niet bleken te beschikken over de noodzakelijke medische expertise om uitspraken te kunnen doen over de "niet of nauwelijks therapeutische relevantie" van sommige antibiotica, (b) verscheidene auteurs positief bevooroordeeld blijken te zijn ten aanzien van de biotechindustrie, en (c) alle auteurs werden geselecteerd door Harry Kuiper, die in 2004 coördinator was van ENTRANSFOOD. Verder lijkt dat het oorspronkelijke besluit van het GGO-panel een poging te zijn om GGO-gewassen te beschermen tegen een nieuwe EU-richtlijn, die het gebruik van antibioticumresistente markergenen wil uitbannen, die nadelige effecten kunnen hebben op volksgezondheid en milieu.
In het licht van deze nieuwe bevindingen roept CEO op tot een onmiddellijke, onafhankelijke herbeoordeling van het wetenschappelijke groene licht dat gegeven is aan de Amflora-aardappel van BASF en van de risico's voor de gezondheid en het milieu van antibioticumresistente markergenen die aanwezig zijn in deze en andere GG-planten. De lopende toelatingsprocedures voor de andere GG-planten met het controversiële nptII-markergen zouden moeten worden opgeschort. EFSA zou leden van het GGO-panel, die banden hebben met de industrie, moeten verwijderen, en zou een commissie moeten samenstellen die geheel bestaat uit onafhankelijke wetenschappers.
Gentech.nl publiceerde op 19 maart 2010, 1 april 2010 en 23 juli 2007 ook al over de controverse rondom de teelttoelating van de Amflora-aardappel.
Persbericht CEO: Approving the GM potato: conflicts of interest, flawed science and fierce lobbying
Lees hier het volledige rapport: Amflora conflict of interest report
Achtergrondinformatie bij het rapport:
The declarations of interest for EFSA's 2009 GMO Panel
The scientific expertise of ENTRANSFOOD
BASF's letters to the Commission