In de zaak van het zogenaamde broccolipatent is een eerste beslissing gevallen. Het Europees Patentbureau heeft op 9 december besloten dat methoden voor conventionele veredeling van planten en dieren niet gepatenteerd kunnen worden, omdat het wezenlijk biologische processen zijn. Zulke processen worden in de Europese Patentconventie uitgesloten van patenteerbaarheid. Deze beslissing betreft echter alleen de methode, nog niet het product: het Bureau studeert verder op de vraag of de planten, het zaad en de eetbare delen van de broccoli patenteerbaar zijn.
Zaadbedrijven vragen steeds vaker patent aan op planten en dieren die met klassieke veredeling gekweekt zijn. Ook al is een aantal van deze patenten inderdaad verleend, er is veel discussie over de vraag of dit toegelaten moet worden. Maatschappelijke organisaties, verenigd in de coalitie No patents on seeds, verzetten zich hiertegen. Maar ook bedrijven vallen elkaars patenten aan. Een patent op broccoli en een op tomaten zijn al geruime tijd voorwerp van een proefproces bij het Europees Patentbureau.
Het broccolipatent is van de Britse zaadveredelaar Plant Bioscience en draait om een broccoliras met een verhoogd gehalte aan glucosinolaten: stoffen waarvan een beschermende werking tegen kanker wordt vermoed. Dit broccoliras is gekweekt met behulp van merkerondersteunde verdeling, een genetische techniek die niet rechtstreeks ingrijpt in het DNA van de plant. Deze methode wordt daarom door iedereen onder het begrip 'klassieke veredeling' gerangschikt. Juist met dit argument hebben Limagrain en Syngenta, twee concurrenten van Plant Bioscience, in 2007 bezwaar tegen dit patent aangetekend bij het Patentbureau. Zowel de Europese patentrichtlijn als de Europese Patentconventie verbieden het patenteren van "wezenlijk biologische processen". Limagrain en Syngenta stellen dat de methode waarmee deze broccoli gekweekt is, een wezenlijk biologisch proces is.
In 2008 werd een tweede patentklacht toegevoegd aan dit proefproces: een patent van de staat Israël op gerimpelde tomaten werd aangevochten door Unilever. De 'uitvinding' van dit patent is dat de tomaten, nadat ze rijp zijn, nog wat langer aan de plant gelaten worden, zodat ze enigszins uitdrogen en gaan rimpelen. Het verlaagde watergehalte is een voordeel bij het verwerken van de tomaten tot ketchup en sauzen. Unilever stelt dat ook de veredelingsmethode die hier gebruikt is, een wezenlijk biologisch proces is.
In beide gevallen is het overigens de vraag of de klagende bedrijven werkelijk bezwaar tegen de patenten hebben. Misschien zien ze juist liever dat het Europees Patentbureau hun klachten afwijst en bevestigt dat conventioneel veredelde planten en dieren patenteerbaar zijn. Daar hebben ze namelijk zelf ook belang bij. Zo heeft Syngenta bijvoorbeeld patent aangevraagd op een conventionele rijstvariëteit.
Beide klachten kwamen uiteindelijk terecht bij de hoogste instantie van het Europees Patentbureau, de "Grote raad van beroep". Deze raad heeft nu besloten dat de klagers in beide gevallen gelijk hebben wat hun kernbezwaar betreft, dus dat de veredelingsmethode niet patenteerbaar is. De beide zaken gaan nu terug naar de "Technische raad van beroep" (waar ze vandaan kwamen): die moet, op basis van de uitspraak van de Grote raad van beroep, besluiten of de patenten zelf in stand blijven of herroepen worden. Dat hangt af van de vraag of behalve de methode nu ook de producten waarop de patenten aanspraak maken (dus de planten, zaden en eetbare delen), niet patenteerbaar verklaard worden.
"No patents on seeds" reageert dan ook voorzichtig: "Dit besluit gaat in de juiste richting, maar het is niet duidelijk wat de uiteindelijke invloed van dit besluit zal zijn", aldus Christoph Then namens Greenpeace, een van de deelnemers aan de coalitie. "Het Patentbureau heeft nog geen definitieve beslissing over de patenten genomen." Bell Batta Torheim van het Noorse Ontwikkelingsfonds, een andere deelnemer aan de coalitie, voegt hieraan toe: "Het gevaar is in het algemeen heel groot dat de patentwetgeving misbruikt wordt voor het in bezit nemen van de fundamentele bronnen van ons dagelijks bestaan. Wat nu nodig is, is een helder signaal van EU-instellingen dat de belangen van boeren, traditionele veredelaars en consumenten beschermd zullen worden door duidelijke wettelijke regelingen die patenten op planten en dieren uitsluiten."
Persbericht Europees Patentbureau
Persbericht No patents on seeds
Foto: Mr. Monroe