X Octrooi
De ontwikkelingen binnen de gentechnologie hebben geleid tot een nieuw fenomeen: het octrooieren (patenteren) van levende organismen, stukken DNA, cellen, bloed en lichaamsdelen. Octrooien worden verkregen op uitvindingen en tot voor de komst van gentechnologie was het duidelijk dat levende organismen (of onderdelen daarvan) geen menselijke uitvinding zijn. Echter, door het genetisch manipuleren konden wetenschappers en bedrijven claimen dat het gemanipuleerde organisme een uitvinding was en dus octrooieerbaar. Een octrooi geeft eigendomsrecht en daarmee de macht om te bepalen wie er gebruik van mag maken en tegen welke prijs.
Octrooi in VS en EU
Percy Schmeiser
Biopiraterij
Octrooien op DNA
Octrooi in VS en EU
Het eerste octrooi op een levend organisme werd in 1980 gegeven in de VS. Het betrof een gemanipuleerde bacterie. Later werd dit gevolgd door octrooien op gemanipuleerde planten en dieren. In de EU heeft er 10 jaar lang een debat plaatsgehad tussen de Europese Commissie en het Europees Parlement over het al dan niet mogelijk maken van octrooien op levende organismen. In 1995 verwierp het Europees Parlement een voorstel van de commissie en dat was een unicum. De gentechindustrie begon daarna een enorme lobby op het parlement en in 1998 werd een nieuw voorstel van de commissie uiteindelijk aangenomen, ondanks veel protest van tal van maatschappelijke organisaties. Door een handige formulering werd het ook mogelijk gemaakt stukken DNA te octrooieren en om ook niet-gemanipuleerde organismen te octrooieren.
top
Percy Schmeiser
Octrooien op levende organismen en/of DNA leiden tot diverse problemen.
Zo werd in Canada de boer Percy Schmeiser door het bedrijf Monsanto voor de rechter gedaagd. Monsanto verkoopt gemanipuleerd koolzaad en heeft dit geoctrooieerd. Het bedrijf beschuldigde Schmeiser ervan zonder toestemming gebruik te maken van dit gemanipuleerde koolzaad. Schmeiser stelde dat hij nooit zaden van Monsanto had gekocht of erom had gevraagd maar dat de gemanipuleerde zaden van het land van de buren waren komen overwaaien. Hij was dus eerder slachtoffer van besmetting en beriep zich op de traditie dat boeren zaden mogen bewaren en hergebruiken. Toch bevond de rechter hem schuldig en legde de boer een hoge boete op. Ook moest hij zijn hele oogst aan Monsanto afstaan. Zie:Percy Schmeizer
top
Biopiraterij
Een ander schrijnend probleem met octrooien op levende organismen is het verschijnsel dat Biopiraterij wordt genoemd. Veel westerse onderzoekers en bedrijven verzamelen levende (niet genetisch gemanipuleerde) organismen in ontwikkelingslanden en vragen daar vervolgens in eigen inmiddels al talrijke gevallen van biopiraterij bekend en het is vaak heel lastig voor ontwikkelingslanden om deze octrooien aan te vechten hoewel het soms met succes gebeurt.
top
Octrooien op DNA
Uiteraard is DNA ook geen menselijke uitvinding maar door een handige formulering (EU en VS) in de wetgeving is het toch mogelijk om octrooi te krijgen op stukken DNA. Zo heeft het bedrijf Myriad Genetics een octrooi op 2 genen die in verband worden gebracht met het ontstaan op borstkanker. Door dit octrooi kan Myriad Genetics nu eisen dat hun test gebruikt moet worden bij borstkankeronderzoek. Daarmee lopen de kosten voor medische onderzoekers flink op. Gentechzaadbedrijven hebben tal van octrooien op stukken DNA van allerlei soorten planten en met name de belangrijkste voedselgewassen zoals rijst, maïs, aardappel en tarwe. land een octrooi op aan. Dat kan van alles zijn, nuttige micro-organismen, planten, kruiden, bomen en dieren. Een dergelijk octrooi kan grote negatieve consequenties hebben voor de mensen in ontwikkelingslanden die met dat bepaalde product werken. Zo zagen boeren uit de Andes dat Amerikaanse onderzoekers een patent namen op een bonensoort die zij verbouwden en naar de VS exporteerden. Door het octrooi konden de onderzoekers die export verbieden. Na veel druk en protest lieten de onderzoekers het octrooi vallen.
top
