Amflora onvolledig beoordeeld door COGEM
(1 april 2010) De onlangs door de EU toegelaten Amflora-aardappel blijkt in Nederland niet volledig beoordeeld te zijn. Nederland heeft vóór de toelating gestemd op basis van een advies van de COGEM, maar in dat advies ontbreekt een wezenlijk element: de gevolgen van de commerciële teelt van de BASF-aardappel voor de verspreiding van antibioticumresistentie. De COGEM zou hierover alsnog moeten adviseren. Als dit advies negatief uitvalt, moet Nederland opnieuw zijn standpunt over de Amflora bepalen en is er een goede grond voor een Nederlands moratorium op Amflora-teelt.
Het oude uitfaseringsbeleid dat de regering hanteerde voor antibioticumresistentie-genen (AR-genen) is tegenwoordig vervangen door een 'geval per geval benadering' (zie het vorige artikel op gentech.nl). Dat houdt in dat VROM voor elke veldproef en voor elke marktintroductie van een gentechgewas met een AR-gen advies vraagt aan de COGEM. De afgelopen jaren is dat veelvuldig gebeurd. Maar met betrekking tot de Amflora is VROM niet consequent geweest. De COGEM heeft weliswaar al in 2004 advies uitgebracht over de marktintroductie van de Amflora (1) – maar dit advies gaat niet in op de gevolgen die het AR-gen kan hebben voor de verspreiding van antibioticumresistentie. Het AR-gen wordt wel besproken in het advies (het gaat om het nptII gen, dat resistentie geeft tegen kanamycine en neomycine), maar de COGEM constateert alleen dat het gen intact in de aardappel terechtgekomen is en daar tot expressie komt. Op de consequenties van die expressie gaat de COGEM niet in en dat is natuurlijk de hamvraag: hoe groot is de kans dat het gen zich verspreidt onder darmbacteriën van dieren en mensen en hoe zwaar wegen de gevolgen daarvan voor de efficiëntie van het huidige en toekomstige antibiotica-gebruik?
De COGEM heeft het risico van AR-genen wel herhaaldelijk besproken in andere adviezen. In haar Amflora-marktadvies haalt zij er meerdere aan, maar zonder enige verwijzing naar het risico van verspreiding van antibioticumresistentie. Zij concludeert alleen heel algemeen dat "bij de teelt, import en verwerking van onderhavige aardappellijn de risico’s voor mens en milieu verwaarloosbaar klein zijn". Eén van de aangehaalde adviezen ging over een veldproef met de Amflora. Maar op dit moment gaat het over commerciële teelt en dat is voor dit punt een groot verschil. De Amflora is voor industriële toepassing bedoeld. Bij een veldproef met dergelijke aardappels kan het bedrijf nog zijn best doen om te voorkomen dat de resten aan vee gevoerd worden (zodat de kans op genoverdracht minimaal is), maar bij commerciële teelt is dat vrijwel niet uit te sluiten. Daarom heeft BASF juist ook toestemming gevraagd en gekregen om de Amflora ook als veevoer te gebruiken. Maar daardoor is de kans op verspreiding van het AR-gen aanzienlijk groter en moeten de gevolgen hiervan onder ogen worden gezien.
In het Amflora-marktadvies haalt de COGEM ook een advies aan uit 1996 over de marktaanvraag voor de zetmeelaardappel van Avebe. Hierover zegt ze alleen dat ze positief adviseerde, maar dat de aanvraag uiteindelijk door het bedrijf ingetrokken is, onder meer vanwege de aanwezigheid van het nptIII gen. Dit is een ander AR-gen dan het nptII van de Amflora, maar ze zijn wel verwant: nptIII biedt resistentie tegen dezelfde twee antibiotica (kanamycine en neomycine) plus nog een ander (amikacine). Over de Avebe-aardappel botsten de regering en Avebe destijds heftig, en dit conflict draaide om het AR-gen (zie het vorige artikel op gentech.nl). Avebe gaf de ontwikkeling van de aardappelen op, maar VROM moest een enorme schadevergoeding betalen voor een vernietigd besluit.
Daar komt nog bij dat ook de Amflora-aardappel zeer omstreden is: de aanvraag van BASF heeft twaalf jaar op tafel gelegen. De verhitte discussies die erover gevoerd zijn, gingen voor een belangrijk deel over het risico van.... de verspreiding van antibioticaresistentie.
Kortom, dit is bepaald geen onderwerp dat de COGEM onvermeld kan laten in het Amflora-marktadvies. VROM heeft geen advies van de COGEM gekregen over het risico van verspreiding van antibioticaresistentie bij de commerciële teelt van de Amflora. Nederland heeft dus in de EU-ministerraad vóór de Amflora-toelating gestemd zonder deze overweging mee te nemen. Feitelijk zou minister Huizinga van VROM de COGEM alsnog om advies hierover moeten vragen. Als dat advies negatief is, zou de regering haar standpunt over de markttoelating van de Amflora moeten herzien. Er is dan een goede grond om de vrijwaringsclausule uit de EU-wetgeving in te roepen en de Amflora-teelt in Nederland te verbieden.
Intussen wijst Greenpeace Duitsland erop dat de Amflora-toelating in strijd is met Europese wetgeving die de teelt van gewassen die gevaarlijk zijn voor de gezondheid, in de EU verbiedt. Het AR-gen vormt ook volgens hen een reëel gezondheidsrisico (waarbij ze een medisch hoogleraar uit Freiburg aanhalen). Greenpeace roept de Duitse regering op de Amflora-teelt in Duitsland te verbieden, op basis van de vrijwaringsclausule uit de EU-gentechwetgeving (2).
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
