'Europa' wil vaart zetten achter ggo's

Jarenlang werd geen enkel gentech-gewas toegelaten door de Europese Unie. Juridisch kon het wel, en de Europese Commissie wilde wel, maar een aantal EU landen weigerde om vergunningen te behandelen zolang er geen betere wetgeving kwam. Dit werd het de facto moratorium genoemd. Het leidde inderdaad tot betere wetgeving, zodat sinds 2004 weer vergunningen behandeld worden. De EU-landen kunnen het echter keer op keer niet eens worden over toelating, noch over afwijzing van een gewas. In dat geval grijpt de Europese Commissie in, en laat de nieuwe gewassen toch toe.

Nu de gewassen via deze weinig democratische achterdeur de EU binnengeloodst worden, is een volgende drempel voor de gg-producenten opgedoken: de consument. Die is nog lang niet overtuigd van de positieve kanten van gg-producten. Voedselproducenten moeten op het etiket van levensmiddelen aangeven of er gg-gewassen in zitten en gebruiken daarom liever gg-vrije gewassen. Boeren zien dat de afzet van gangbare en biologische gewassen gemakkelijker is en slechts weinigen kiezen onder deze omstandigheden voor gg-gewassen. Slechts in drie landen worden op noemenswaardige schaal gg-gewassen verbouwd: Frankrijk, Spanje en Portugal, maar in elk land is daar weerstand tegen en in Frankrijk is de gg-teelt zelfs voorlopig stilgelegd.
De 21 procent oppervlakte-toename van ggo's klinkt hoog maar het gaat in totaal om iets meer dan een tiende procent van de landbouwgrond in Europa.

Doel: meer ggo's

Het is te begrijpen dat de gentech-bedrijven niet zo tevreden zijn met deze lage afzet van gg-gewassen.

De gentechbedrijven voeren al sinds de invoering van de eerste soja in Europa in de jaren negentig openlijke en verborgen campagnes voor ggo's. Een van hun strategieën is om te zeggen dat gentechnologie nodig is om de wereld te kunnen voeden. Hoewel omstreden, nemen verschillende overheden dit voor waar aan. Ook de Europese Commissie (EC). De lobbyisten voor de gentech-reuzen zijn er trots dat ze "uitstekende werkrelaties" hebben met de Commissie. Deze relatie heeft waarschijnlijk veel te maken met de wijze waarop nu wordt gewerkt aan de acceptatie van ggo's door de Europese burgers.

Uit de documenten die The Independent in handen kreeg blijkt dat er besloten bijeenkomsten zijn van alle lidstaten met als voornaamste doel om de introductie van gg-gewassen en voedsel te versnellen, en om afspraken te maken over het samen wegwerken van de weerstand onder het publiek.
De initiatiefnemer voor deze bijeenkomsten is Jose Manuel Barroso, voorzitter van de EC. De zittingen worden geleid door Barroso's kabinetshoofd Joao Vale de Almeida. Aan de regeringsleiders van alle 27 EU-lidstaten is gevraagd om een speciale vertegenwoordiger te sturen.
De deelnemers, doelstellingen en uitkomsten van de twee tot nog toe gehouden bijeenkomsten zijn niet openbaar, maar volgens The Independent blijkt uit gelekte notulen dat er twee besloten bijeenkomsten zijn gehouden, op 17 juli en op 10 oktober 2008. De Nederlandse vertegenwoordiger is , Directeur Internationale Zaken bij het ministerie van VROM.

De Europese leiders willen ook dat de "vertegenwoordigers van de landbouw en industrie" -waarschijnlijk biotech-reuzen zoals Monsanto- zich meer laten horen als tegengeluid tegen wat ze de "gevestigde belangen" van milieuactivisten noemen.

Het publiek geruststellen

The Independent schrijft dat de conclusie van de eerste bijeenkomst is dat "de toelatingsprocedure versneld moet worden, gebaseerd op degelijke beoordelingen om het publiek gerust te stellen."
De conclusie van de tweede bijeenkomst is dat “beslissingen sneller gemaakt moeten worden zonder dat de veiligheid in het geding komt."
Barroso wil ook de regeringsleiders overtuigen dat ze onwillige landbouw- en milieuministers moeten passeren om zo de toelating van ggo's af te dwingen.

Welke rol speelt Nederland?
Minister Cramer van VROM heeft op 2 oktober toegezegd de kamer op de hoogte te houden van de activiteiten van deze informele bijeenkomsten, en van de mogelijkheden en keuzes. Hetzelfde zal ze doen voor de formele werkgroep ggo's die bijeen komt op initiatief van de huidige EU-voorzitter Frankrijk, ter voorbereiding van de bespreking van regels over ggo's in de Milieuraden van oktober en december 2008.

In haar brief beschrijft de minister de rol van de informele bijeenkomsten in neutralere termen dan The Independent: de groep is volgens de brief gericht op politieke, maatschappelijke en economische consequenties van het beleid voor ggo's. Ook gaat het om vertrouwen bij het publiek “waarvoor meer nodig kan zijn dan alleen een zorgvuldige wetenschappelijke onderbouwing van de veiligheid”. De woordkeuze in de brief geeft aan dat de minister de goedkeuringsprocedures volledig vertrouwt.

De brief geeft aan dat de Nederlandse regering de huidige Europese regelgeving voor milieurisicobeoordeling afdoende vindt, maar open staat voor aanpassingen ter stroomlijning van de regelgeving opdat de toelating sneller verloopt. De brief wijst op de mogelijke voordelen van ggo's voor het milieu (minder bestrijdingsmiddelen), de biologische teelt (niet gespecificeerd) en boeren in de eerste en derde wereld (niet gespecificeerd). De problemen door het naast elkaar bestaan van gg-gewassen en biologische teelt, maar ook de genetische vervuiling van zaaizaad met toegelaten ggo's zal op Europees niveau geregeld worden. De EC onderzoekt welke norm volgens haar het beste is.

De minister vindt dat de afweging van de sociaal-economische effecten niet voor elk gg-gewas apart beoordeeld moeten worden, en dat regels in het algemeen niet in de weg mogen staan van WTO-regels en Europese verdragen.
De minister is tevreden over het werk, de onafhankelijkheid en expertise van de Europese voedselautoriteit EFSA, en adviseert om de EFSA groter te maken zodat alle aanvragen op tijd verwerkt kunnen worden.

De minister denkt dat de huidige toelatingsprocedure voldoende ruimte biedt om ook rekening te houden met eventuele extra kwetsbare gebieden, omdat er zo nodig risicomanagementmaatregelen en een monitoringsysteem rond kwetsbare gebieden ingesteld kunnen worden. Bovendien geven de habitatrichtlijn en de milieuaansprakelijkheidsrichtlijn al bescherming en de minister wil geen overlap met de bestaande regelingen.

De minister kondigde aan dat in de Milieuraad van 4 december gestemd zal worden over de conslusies van de werkgroep en dat ze de resultaten bij het Algemeen Overleg met de Tweede Kamer zal vertellen.


Bronnen:
* The Independent on Sunday: Europe's secret plan to boost GM crop production
* de brief van minister dr. Jacqueline Cramer van VROM (mede namens de minister van LNV), document 14 november 2008 /