EU-Commissie schuift teelttoelatingen terug naar EFSA
De eerste nieuwe mogelijke teelttoelatingen van GGOs sinds 1998 zijn gisteren door de Europese Commissie teruggeschoven naar de Europese Voedsel Veiligheids Autoriteit (EFSA). Het gaat om de Amflora-aardappel, de Bt11 maïs en de 1507 maïs. Tegelijk moet Oostenrijk zijn importverbod tegen twee andere gentech-maïssoorten op bevel van de EC opheffen; dit is controversieel, want tegen de wil van de EU-Raad, die het verbod eerder goedkeurde. Speelt zich binnen de EC een strijd tussen wetenschappelijke en andere waarden af?
Sinds het begin van het de facto moratorium van de EU in 1998 zijn er geen nieuwe GGOs meer toegelaten voor teelt. Wel zijn er na het voltooien van de nieuwe wetgeving in 2004 enkele nieuwe GGOs toegelaten voor import en verwerking in voedsel en veevoer. De eerste teeltvergunning die op het punt stond goedgekeurd te worden, was voor de Amflora-aardappel van BASF. Deze bevat een antibioticum-resistentie gen en is bovendien niet afdoende getest op veiligheid, wat nodig is ondanks dat de aardappel alleen voor industriële toepassing bestemd is. Zoals gebruikelijk waren de lidstaten het in de landbouwraad niet eens en schoven de beslissing in juli terug naar de EC. Die stelde haar besluit over deze bijzonder hete aardappel uit. In oktober lekte bovendien uit dat milieucommissaris Dimas binnen de EC voor het eerst voorgesteld had om de volgende twee teeltvergunningen, voor de Bt11 maïs (Syngenta) en de 1507 maïs (Pioneer en Mycogen), af te wijzen. Beide gewassen bevatten het Bt-insecticide en zouden teveel risico’s in zich bergen voor mens en milieu, volgens Dimas. Dit voorstel moet nog de hele gang langs het Permanent Comité voor de Voedselketen en Diergezondheid (PCVD) en de EU-Raad van ministers maken. Vooralsnog heeft het echter de EC nog niet verlaten.
Voor alledrie vergunningen is meer onderzoek nodig, stelt de EC nu. Zij heeft de EFSA, die eerder een positief oordeel uitsprak over de veiligheid van de drie gewassen, opgedragen een nadere beoordeling te maken.
Dit besluit is een gevolg van de meer kritische opstelling van de EC ten opzichte van gentechgewassen sinds 2006. Zij besloot toen om de wetenschappelijke risicobeoordeling te verbeteren door de EFSA aan te pakken, maar ook om de risicobeheersing in de besluitvormingsfase te verbeteren. Dat laatste is haar eigen taak. Bij de risicobeheersing moet besloten worden welk risiconiveau aanvaardbaar is en dat is bij uitstek een politieke beslissing; de wetenschap kan daar geen uitspraak over doen. De Nederlandse regering ontwijkt overigens dit punt bij het uitbrengen van haar stem in de EU-Raad en meent zich uitsluitend op de wetenschappelijke beoordeling te kunnen verlaten. De EC onderkent haar verantwoordelijkheid wel. Uit de besluiten van gisteren blijkt echter niet alleen dat de EC nog volop bezig is om hier vorm aan te geven, maar ook dat er nog onenigheid over heerst tussen de commissarissen onderling. Het terugschuiven van de beslissing naar de EFSA zal alleen nut hebben als de EFSA zich fundamenteel hervormt, wat nog niet gebeurd is; alleen cosmetische wijzigingen zijn aangebracht in haar werkwijze na de reprimande van de EC twee jaar geleden. Een woordvoerder van de Commissie zei gisteren tegen de pers: “De Commissie zal de uitstaande aanvragen goedkeuren, als de EFSA de veiligheid van de producten bevestigt.”
Dat lijkt erop te wijzen dat de EC slechts draalt om de beslissing te nemen die op haar bord ligt, en die ze niet uitsluitend op de wetenschap kan baseren. Bij de vraag welk risiconiveau aanvaardbaar is, spelen ook andere waarden mee, zoals de betekenis van deze gewassen voor toekomstige generaties: daarbij komt onvermijdelijk de vraag om de hoek kijken waarom die GGOs eigenlijk geteeld moeten worden en of dat wel zo zinvol is – de vraag die de EC eigenlijk niet wil bespreken, want ze wil zich uitsluitend bezighouden met de risico’s. Hier zit het dilemma. Tussen de voor- en tegenstanders van gentech onder de Eurocommissarissen speelt zich in feite een strijd af om de waarden die de toelatingsbeslissing bepalen.
Maar ook de wetenschappelijke risicobeoordeling door de EFSA is omstreden: de EFSA redeneert duidelijk vanuit een reductionistische filosofie en speelt daarmee de gentech-bedrijven opvallend in de kaart. Het reductionisme is echter niet de enige mogelijke waarde binnen de wetenschap. Dus ook bij de risicobeoordeling, binnen de wetenschap, vindt een strijd tussen waarden plaats. Het beeld van deze waardenstrijd wordt versterkt door de andere beslissing die de EC gisteren nam: ze beval Oostenrijk om het nationale importverbod op MON810 en T25 maïs op te heffen. Oostenrijk hanteert dit verbod al sinds 1999 resp. 2000. De EU-Raad heeft in 2005 met een gekwalificeerde meerderheid het eerdere voorstel van de EC om dit verbod op te heffen, afgewezen. Met dit besluit gaat de EC dus recht tegen de EU-Raad in, maar ze komt tegemoet aan de WTO, die dergelijke GGO-verboden ook wil afschaffen. Het lijkt erop dat uitstel van de nieuwe toelatingen ‘afgekocht’ is met een toegave op dit oude twistpunt. Overigens blijft het teeltverbod op MON810 maïs, dat Oostenrijk eveneens ingesteld heeft, wel van kracht.
Overzicht GENET met nieuwsbericht Reuters en reacties van Friends of the Earth Europe en de industrie: kijk naar bericht van 07.05.2008 “EU delays decision on approving more GM crops”
Persbericht EC over Oostenrijk
Nieuwsbericht TransGen
Reactie Greenpeace Nederland
Eerdere berichten hierover op gentech.nl:
Afwijzing Amflora door landbouwraad (juli 2007)
Nog geen Amflora-teelt in 2008 (maart 2008)
Afwijzing maïs door Dimas (oktober 2007)
Burgersteun voor Dimas (november 2007)
