Rechters VS: gentech-vergunningen voldoen niet aan milieu-eisen – waaronder keuzevrijheid

Op 5 februari viel de uitspraak in een rechtszaak die het Amerikaanse Center for Food Safety (CFS) in 2003 begonnen was tegen het Amerikaanse Ministerie van Landbouw. Het ministerie had vergunningen verleend aan de bedrijven Scotts en Monsanto om veldproeven te doen met twee soorten gras die met gentechnologie resistent waren gemaakt tegen de onkruidverdelger Roundup (glyfosaat) van Monsanto. Het CFS stelde dat het ministerie daarbij geen milieubeoordeling volgens de wettelijke voorschriften uitgevoerd had. Daarin geeft de rechter het CFS nu gelijk. Hij constateert bovendien dat het ministerie voor vele andere veldproeven een gelijksoortige uitzondering op de regels gemaakt heeft, waardoor het milieu van de VS mogelijk in gevaar gebracht is. Daarom verplicht de rechter het Ministerie van Landbouw om voortaan bij nieuwe veldproeven wel de wettelijk vereiste milieubeoordeling uit te voeren, voordat het een vergunning afgeeft.

Kort hierna, op 13 februari, won het CFS – een milieu-organisatie die zich inzet voor duurzame voedselproductie-technologieën – een tweede rechtszaak tegen het Ministerie van Landbouw. Deze zaak ging over een vergunning voor commerciële teelt, namelijk van gentech-alfalfa. Ook hier betrof het de genetische modificatie voor Roundup-resistentie. De vergunning was verstrekt in juni 2005. Alfalfa wordt in de VS vooral gebruikt als voer voor koeien, varkens en schapen. Daarnaast worden alfalfa-kiemen als rauwkost gegeten en laten imkers hun bijen erop vliegen voor honingproductie. Alfalfa is het vierde meest geteelde gewas van de VS. Opnieuw oordeelde de rechter dat het ministerie de wet overtreden had door geen afdoende milieubeoordeling uit te voeren voor deze vergunning. De Roundup Ready alfalfa moet nu alsnog op milieurisico’s beoordeeld worden. Of het besluit van de rechter de verkoop van de gentech-alfalfazaden meteen blokkeert, is niet duidelijk. Voor de zekerheid wil het CFS, dat bij deze zaak tevens een aantal andere boeren- en milieu-organisaties vertegenwoordigde, om een gerechtelijk verbod op de verkoop vragen. Producent Monsanto, die geen partij was in de rechtszaak, is het oneens met de uitspraak en onderzoekt zijn wettelijke mogelijkheden. Het Ministerie van Landbouw beraadt zich op de gevolgen van beide rechtszaken.

Een bijzonderheid van het alfalfa-besluit is de manier waarop de rechter ‘milieu-effecten’ uitlegt. Hij stelt nadrukkelijk dat hij niet oordeelt dat Roundup Ready alfalfa schadelijk is voor mensen of dieren. Hij veroordeelt het ministerie op twee andere punten: de waarschijnlijkheid dat het gemodificeerde gen overgedragen wordt naar biologische en conventionele alfalfa, en het mogelijke ontstaan van glyfosaat-resistente onkruiden. Het laatste kan gebeuren doordat de teelt van glyfosaat-resistente gewassen – naast alfalfa zijn er al vele andere toegelaten – boeren ertoe brengt veel meer glyfosaat te gaan gebruiken. “Men zou verwachten dat iemand bij de federale overheid overweegt of er een risico zit aan het modificeren van alle gewassen van Amerika met een gen dat glyfosaat-resistentie geeft”, stelt de rechter. Het ministerie moet van hem dan ook het toegenomen gebruik van glyfosaat gaan onderzoeken – en daarmee de vele andere glyfosaat-resistente gentech-gewassen betrekken bij de toelating van alfalfa.

Het eerste punt, de genoverdracht naar biologische en conventionele alfalfa, tast de vrijheid van boeren en consumenten aan om gentechvrije alfalfa te telen en consumeren. Het ministerie vond dit niet relevant, omdat de milieuwetgeving alleen van haar verlangt dat zij milieu-effecten beoordeelt en geen economische effecten. De rechter ziet dat echter anders; onder verwijzing naar een andere rechtszaak stelt hij glashard: “Economische effecten zijn relevant als zij verband houden met natuurlijke of fysieke milieu-effecten.” In dit geval is het economische effect op andere boeren een direct resultaat van een fysiek effect, namelijk de genoverdracht. Het ministerie bracht daar weer tegenin dat zelfs het verdwijnen van alle gentechvrije alfalfa geen kwaad kan, omdat de gentech-alfalfa onschadelijk is voor mens en dier. Dat bestrijdt de rechter niet, maar hij acht het niet relevant: “De kennelijke overtuiging van de regering dat de keuze van de boeren en consumenten irrationeel is, omdat het gemodificeerde gen in elk biologisch opzicht overeenkomt met een gen dat in de natuur (hoewel nooit in alfalfa) te vinden is, doet niet terzake.(…) Het significante effect dat de opstelling van een Milieu Effect Verklaring vereist, is de mogelijkheid dat de toelating van Roundup Ready alfalfa het menselijke milieu zal aantasten door de keus van een boer om niet genetisch gemodificeerde alfalfa te telen en de keus van een consument om dergelijk voedsel te consumeren, te elimineren.”


Veldproef-zaak:
persbericht CFS
besluit rechter

Alfalfa-zaak:
persbericht CFS
besluit rechter