Gentech-koolzaad op akkers en in wegberm in België

Het regelen van de coëxistentie van gentech- en gentechvrije gewassen is in de EU de verantwoordelijkheid van de individuele lidstaten. In België ligt deze verantwoordelijkheid echter bij de Vlaamse en Waalse Gewesten. De Waalse minister Lutgen van Landbouw heeft daarom niet alleen een strenge coëxistentie-verordening ontworpen, maar laat ook onderzoeken of er gentech-koolzaad in de vrije natuur voorkomt in Wallonië. Dat is inderdaad de meest voor de hand liggende gentech-besmetting van wilde planten in onze streken, aangezien koolzaad hier een inheemse plant is. Gentech-koolzaad kan zich door drie oorzaken verspreid hebben: het kan afkomstig zijn uit veldproeven die eind jaren negentig in België en andere Europese landen gedaan zijn door het Vlaamse bedrijf Plant Genetic Systems (inmiddels opgegaan in Bayer CropScience); gentech-koolzaad dat geïmporteerd wordt voor verwerking in de voedselketen, kan gemorst worden van vrachtwagens of andere vervoermiddelen (zoals in Japan gebeurd is); en commercieel zaad van gentechvrij koolzaad zou besmet kunnen zijn met gentechkoolzaad (zoals in Griekenland al eens gebeurd is). Lutgen heeft daarom een analysemethode laten ontwikkelen, waarmee 3000 wilde koolzaadplanten bemonsterd zullen worden in de buurt van vroegere Waalse proefvelden en langs transportroutes. Inmiddels zijn 168 planten geanalyseerd; daaronder is begin mei al één gentech-koolzaadplant aangetroffen en wel langs de autoweg N391 in de buurt van Kortrijk. Het blijkt om GT73 van Monsanto te gaan, het Roundup Ready koolzaad. Dit is niet terug te voeren op veldproeven en berust waarschijnlijk op verlies vanaf vrachtwagens.

Lutgen heeft de federale Belgische minister van Volksgezondheid, die verantwoordelijk is voor de handhaving van de etiketterings- en traceerbaarheidswetgeving, verzocht te zorgen dat de voorwaarden voor GGO-marktintroductie streng gehandhaafd worden. Elk bedrijf dat vergunning heeft om een GGO op de markt te brengen, is immers verplicht om daarvoor een monitoringplan op te stellen. Lutgen meent dat op dit gebied de grootst mogelijke striktheid moet heersen om het risico op GGO-uitzaaiing zoveel mogelijk te beperken. Hij “verwacht van de federale autoriteiten dat ze hun verantwoordelijkheid duidelijk nemen als een dergelijke blunder al begaan wordt door het grootste bedrijf dat dergelijke producten over het Belgische grondgebied vervoert.” Zolang niet elk risico van uitzaaiing vermeden kan worden, pleit Lutgen bovendien voor de afkondiging van een moratorium op commercialisatie en veldproeven met GGOs.

Begin juni maakte het federale Belgische ministerie van Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu zelf bekend, dat het door Bayer CropScience op de hoogte gebracht was van een andere gentech-koolzaad besmetting. Bayer was een veldproef begonnen met conventioneel, dus gentechvrij koolzaad. Bij een kwaliteitstest van het zaaizaad, na de start van de proef, stelde het bedrijf vast dat het zaad besmet was met 5% gentech-koolzaad. De veldproef bestond uit een aantal miniperceeltjes, verspreid over vier locaties in Vlaanderen en Wallonië. Vijftien daarvan zijn ingezaaid met het besmette zaad. Bayer heeft de kiemplantjes, die nog niet gebloeid hadden, geoogst en op een van haar vestigingen vernietigd. Het enige risico van verspreiding van dit niet-toegelaten GGO, althans volgens Bayer, is het opkomen van scheuten ervan op de betrokken percelen gedurende de volgende jaren. Daarom zal Bayer, onder toezicht van het ministerie, gedurende de komende maanden regelmatige controles uitvoeren op het opkomen van scheuten op de percelen. In de tussentijd zullen de percelen niet meer worden bewerkt. Het opkomen van scheuten zal ook in de volgende jaren verder opgevolgd worden. De planten waarover het gaat, zijn mannelijk steriel en produceren dus geen pollen. Het genetisch gemodificeerde koolzaad werd vroeger reeds getest in een veldproef in België in de jaren ’90. Bayer spoort momenteel de oorsprong van de besmetting op. Voorlopig onderzoek wijst volgens het bedrijf op een menselijke fout. Het federale ministerie zal op zijn beurt de Europese Commissie en de andere lidstaten op de hoogte brengen van de situatie en de genomen maatregelen, conform de Richtlijn 2001/18/EG. Haar inspectiedienst zal nagaan of de betrokken percelen wel degelijk en correct vernietigd zijn en zal eveneens instaan voor de controle op de opvolging door Bayer van het opkomen van nieuwe scheuten op deze percelen.

De Waalse minister Lutgen is hiermee niet tevreden. "Deze besmetting is ontoelaatbaar, of ze nu het gevolg is van een menselijke fout of niet. Het gaat hier om een nieuw bewijs van het onbeheersbare karakter van GGO-teelt en -marktintroductie.” Hij vraagt aan zijn federale collega van Volksgezondheid of zij al het benodigde onderzoek wil doen om vast te stellen of er geen andere zaadbesmettingen plaatsgevonden hebben. Zelf heeft hij inmiddels een zeer strenge ontwerpverordening voor coëxistentie klaarliggen, die alleen nog door het Waalse parlement beoordeeld moet worden. In deze verordening schept Lutgen onder andere de mogelijkheid om GGO-vrije zones te creëren en stelt hij een schadefonds in.


Persbericht van de Waalse minister van Landbouw over de besmetting langs de weg
Persbericht van de Belgische minister van Volksgezondheid over de besmetting op de akkers
Reactie van de Waalse minister op de akkerbesmetting

Foto: C. Verwaal